An Fonteyne is a partner at the Brussels architectural firm NoAarchitecten. They have just won two major projects in the Belgian capital; one for housing on the Tour and Taxis site (with awg architecten and Sergison Bates architects) and one for the competition for the musée Kanal – Centre Pompidou, which they won in partnership with EM2N and Sergison Bates architects. Before talking about the projects, Mister Emma stops for a little while in the firm’s garden to ask An Fonteyne about her journey on the FEMICITY programme.

An Fonteyne
noAarchitecten

www.noaarchitecten.net
studio@noAarchitecten.net

Technical sheet of this architecture video clip
Journalist : Emma C. Dessouroux
Cameraman : Julien Stroïnosvky / Novsky Films

Editing : Emma C. Dessouroux / Cristina Dias
Direction : Emma C. Dessouroux
Production : Les Délires Productions

Translation : Strakermedia
Rereading : Serge Ryckoort / Emelire
Subtitles : Strakermedia

Dutch Subtitles

1
00:00:13,160 –> 00:00:17,120
Ik ben An Fonteyne,
architect en partner bij noAarchitecten

2
00:00:17,200 –> 00:00:19,560
met een bureau hier in Brussel.

3
00:00:19,640 –> 00:00:22,600
Ik geef ook les en begeleidt
architectuurstudenten,

4
00:00:22,680 –> 00:00:26,440
in een ontwerpstudio,
aan de ETH in Zurich.

5
00:00:27,120 –> 00:00:31,960
Ik ben opgegroeid
in een bijzonder huis.

6
00:00:32,040 –> 00:00:35,840
Geen groot huis
of geen gigantische villa

7
00:00:35,920 –> 00:00:41,840
maar een rijwoning die wel…
met heel veel zorg is ontworpen,

8
00:00:41,920 –> 00:00:44,000
waar mijn ouders ook de architect
hebben gekozen,

9
00:00:44,080 –> 00:00:48,520
en het huis was altijd het onderwerp
als mensen op bezoek kwamen,

10
00:00:48,600 –> 00:00:50,640
voor de eerste keer.

11
00:00:50,720 –> 00:00:53,600
‘t Was wel een speciaal huis,

12
00:00:54,560 –> 00:00:59,240
en de architect kwam ook vaak langs,
met mogelijke nieuwe klanten.

13
00:00:59,320 –> 00:01:03,240
En dit heeft mij toch ook wel heel erg…

14
00:01:03,320 –> 00:01:07,120
aangesproken denk ik,
beïnvloed dus, toch al lang.

15
00:01:10,480 –> 00:01:11,600
Ja.

16
00:01:12,200 –> 00:01:14,800
En de u van de u en de b
of zo universiteit…

17
00:01:14,880 –> 00:01:16,920
…zeer goed, heel duidelijk zijn,

18
00:01:17,000 –> 00:01:19,240
ik begrijp het niet 100% wat dat is.

19
00:01:19,320 –> 00:01:21,480
Jij vindt dat niet goed?
-Niet van niet goed…

20
00:01:21,560 –> 00:01:27,200
Ik ben afgestudeerd in 1994,
en om de een of andere reden

21
00:01:27,280 –> 00:01:31,320
was het niet een goed moment
om werk te zoeken,

22
00:01:31,400 –> 00:01:36,200
bij architecten die ik dan
heel interessant vond…

23
00:01:38,240 –> 00:01:40,600
…en ik wilde niet gaan werken
bij architecten

24
00:01:40,680 –> 00:01:42,640
die ik niet interessant vond.

25
00:01:42,720 –> 00:01:46,520
Dus, na een tijdje kijken,
in Vlaanderen dan vooral,

26
00:01:47,480 –> 00:01:51,040
ben ik uiteindelijk beginnen werken,
in Rotterdam

27
00:01:52,200 –> 00:01:54,000
bij DKV Architecten.

28
00:01:54,080 –> 00:01:55,640
Daar heb ik vooral
aan woningbouw gewerkt,

29
00:01:55,720 –> 00:01:58,880
heel typisch Nederland,
midden jaren 90.

30
00:01:58,960 –> 00:02:03,520
En na twee jaar ben ik dan
bij David Chipperfield Architects

31
00:02:03,600 –> 00:02:05,320
in London gaan werken.

32
00:02:05,400 –> 00:02:08,880
Wat een heel belangrijke periode
geweest is voor mij.

33
00:02:08,960 –> 00:02:13,680
En, daar heb ik mijn man ontmoet,

34
00:02:13,760 –> 00:02:19,160
en ook partner hier in bureau,
en hij moest nog zijn studie afmaken.

35
00:02:19,240 –> 00:02:24,400
En dat gebeurde in Berlijn,
dan ben ik mee naar Berlijn verhuisd.

36
00:02:24,480 –> 00:02:26,920
Heb ik daar een tijdje gewerkt, heel kort,

37
00:02:27,560 –> 00:02:30,080
en ben ik van daaruit samen
met Philippe,

38
00:02:30,160 –> 00:02:34,520
die ook partner is hier,
in België beginnen aan prijsvragen werken,

39
00:02:34,600 –> 00:02:38,520
helemaal in ‘t begin,
dat echt die prijsvragen bestonden.

40
00:02:47,960 –> 00:02:50,760
België bestaat niet wat
de architectuur betreft.

41
00:02:52,840 –> 00:02:54,560
Dus, België…

42
00:02:58,520 –> 00:03:02,880
Wat heel interessant
is aan werken hier, ja, België…

43
00:03:06,120 –> 00:03:11,600
…is dat er op een of andere manier lang,

44
00:03:12,120 –> 00:03:16,080
geen aandacht geweest is,
echt voor architectuur.

45
00:03:17,360 –> 00:03:21,320
Er is veel gebouwd maar de manier
waarop men architecten

46
00:03:21,400 –> 00:03:24,760
gekozen heeft
of gebouwen heeft ontwikkeld,

47
00:03:24,840 –> 00:03:28,160
als overheid,
ook de mensen zelf, villa’s…

48
00:03:30,840 –> 00:03:35,280
Denk dat de discours van architectuur
daar lange tijd ondergeschikt was

49
00:03:35,360 –> 00:03:38,880
aan het functionele,
het economische, etc.

50
00:03:38,960 –> 00:03:41,880
Dus wat heel interessant is
dat hier gebeurd is,

51
00:03:41,960 –> 00:03:47,800
sinds de eind jaren 90, is dat er wel
een vorm van bewustzijn ontstaan is,

52
00:03:47,880 –> 00:03:50,480
over dat goeie architectuur

53
00:03:50,560 –> 00:03:53,800
echter een bijdrage levert,

54
00:03:53,880 –> 00:03:57,200
ook aan het leven en al zijn facetten,

55
00:03:57,280 –> 00:03:59,200
of het nu privé of publiek is,

56
00:04:00,240 –> 00:04:02,600
en dat heeft er eigenlijk voor gezorgd

57
00:04:02,680 –> 00:04:07,840
dat onze generatie in ieder geval
vrij snel de kans heeft gekregen

58
00:04:07,920 –> 00:04:10,000
om aan publieke gebouwen te werken,

59
00:04:10,080 –> 00:04:13,520
en daar een expertise en een avontuur
heeft rond gebouwd,

60
00:04:13,600 –> 00:04:16,160
op een experimentele manier denk ik,

61
00:04:16,240 –> 00:04:18,400
die een heel interessant klimaat
heeft gecreëerd,

62
00:04:18,480 –> 00:04:22,920
en dat is iets wat in de andere landen
veel minder ‘t geval is,

63
00:04:23,000 –> 00:04:25,920
omdat ze
een andere geschiedenis hebben, denk ik,

64
00:04:26,000 –> 00:04:29,960
waardoor het voor ons hier wel heel,
en ook voor buitenlandse architecten,

65
00:04:30,040 –> 00:04:32,280
hier heel interessant is om…

66
00:04:33,440 –> 00:04:38,560
Ja, in dat proces aanwezig te zijn,
daar aan deel te nemen.

67
00:04:47,720 –> 00:04:51,640
Wat ik heel bijzonder vind,
aan ‘t werk van architect,

68
00:04:51,720 –> 00:04:58,680
is specifiek werken heel vaak
aan publieke gebouwen,

69
00:04:58,760 –> 00:05:03,920
is dat je met heel veel mensen
in contexten,

70
00:05:04,000 –> 00:05:07,920
in aanraking komt, die op ook
een heel gepassioneerde manier

71
00:05:08,000 –> 00:05:13,360
met heel andere dingen bezig zijn,
en om daarvoor een ontwerp te maken,

72
00:05:13,440 –> 00:05:16,760
moet je eigenlijk, of wil je ook,
je elke keer opnieuw verdiepen

73
00:05:16,840 –> 00:05:19,320
in die verschillende werelden,
of het nu…

74
00:05:21,400 –> 00:05:26,040
…onderwijs is, of een politiekantoor,
of een Stadhuis,

75
00:05:27,080 –> 00:05:29,840
of jeugdzorg of oudenzorg.

76
00:05:30,400 –> 00:05:34,560
Het laat je wel toe om al die werelden
te leren kennen en dat vind ik wel…

77
00:05:37,680 –> 00:05:42,040
We hadden het, we spraken er niet over.
Ik heb de notulen gestuurd.

78
00:05:42,120 –> 00:05:45,320
Je hebt 12.000, spreekt voor zich…

79
00:05:45,400 –> 00:05:48,200
De invloed van mannen, vrouwen
op de architectuur

80
00:05:48,280 –> 00:05:50,560
en de taal van de architectuur,
is denk ik,

81
00:05:50,640 –> 00:05:54,160
een onderwerp dat al heel vaak
onderzocht is.

82
00:06:00,640 –> 00:06:03,960
Ik weet niet of ik daar zo’n groot
onderscheid in zie.

83
00:06:05,600 –> 00:06:09,640
Ik weet wel de mythe gaat,
als je aan een man vraagt:

84
00:06:09,720 –> 00:06:13,640
‘Wat zijn mannelijk architect,
welk project,

85
00:06:13,720 –> 00:06:17,560
waar droom je van als project,’
wordt er toch nog heel vaak

86
00:06:17,640 –> 00:06:22,440
over een toren gesproken,
groot, veel, zichtbaar…

87
00:06:25,320 –> 00:06:28,040
Zelf voel ik dat bijvoorbeeld
helemaal niet.

88
00:06:37,680 –> 00:06:41,840
Ik denk dat vooral
een heel erg houden van complexiteit

89
00:06:41,920 –> 00:06:44,200
en tegenstrijdigheid.

90
00:06:45,200 –> 00:06:46,440
Ja, zie je.

91
00:06:46,520 –> 00:06:48,840
Dus… ja.

92
00:06:48,920 –> 00:06:54,360
Ik denk dat vrouwen
heel erg houden en zoeken

93
00:06:54,440 –> 00:06:59,520
naar ambiguïteit en dubbelzinnigheid,

94
00:06:59,600 –> 00:07:03,520
en het vertellen van meer dan
één verhaal,

95
00:07:04,360 –> 00:07:08,880
terwijl misschien, als ik aan nu
expliciet mannelijke architectuur denk,

96
00:07:08,960 –> 00:07:11,720
zonder aan een specifiek gebouw
te denken,

97
00:07:11,800 –> 00:07:15,680
is dat wel telkens een bevestiging
van eenzelfde benadering,

98
00:07:15,760 –> 00:07:20,320
en het nog een beetje straffer maken,
terwijl denk ik

99
00:07:20,400 –> 00:07:26,000
wij vrouwen misschien meer
geïnteresseerd zijn in die tegenspraak.

100
00:07:39,040 –> 00:07:44,840
Het definiëren van ons werk
is moeilijk in die zin dat

101
00:07:44,920 –> 00:07:49,080
in ieder geval stilistisch er
geen rode draad is.

102
00:07:50,520 –> 00:07:54,320
De projecten zien er
afhankelijk van…

103
00:07:57,920 –> 00:08:02,800
…alle andere facetten die een rol spelen
in ‘t ontwerpen, telkens heel anders uit.

104
00:08:02,880 –> 00:08:05,280
En dat is dan waarschijnlijk wat
het meest typerend is,

105
00:08:05,360 –> 00:08:07,120
‘t is altijd iets anders.

106
00:08:07,840 –> 00:08:14,080
We proberen heel sterk aan te voelen

107
00:08:14,160 –> 00:08:17,000
wat er nodig is op een bepaalde plek,

108
00:08:17,080 –> 00:08:21,480
door ook te kijken
hoe die plek geworden is,

109
00:08:21,560 –> 00:08:24,240
tot wat ze is als wij daar toekomen.

110
00:08:24,320 –> 00:08:27,560
‘t Is niet altijd heel aantrekkelijk
als wij daar toekomen.

111
00:08:29,400 –> 00:08:30,880
We proberen eigenlijk dingen te maken

112
00:08:30,960 –> 00:08:35,600
die, vaak er uitzien alsof
ze daar al heel lang staan,

113
00:08:35,680 –> 00:08:39,200
of, tenminste, alsof je je niet meer
kan voorstellen

114
00:08:39,280 –> 00:08:41,120
dat het er niet stond.

115
00:08:50,520 –> 00:08:53,240
Bij noAarchitecten wordt er nog
veel getekend,

116
00:08:53,320 –> 00:08:55,160
met de hand, geschetst.

117
00:08:55,880 –> 00:08:59,080
Wordt er ook heel veel
werkmaquettes gebruikt.

118
00:09:00,360 –> 00:09:05,760
Maar ‘t is natuurlijk zo dat dit
parallel gebeurd aan het tekenen

119
00:09:05,840 –> 00:09:08,720
met de computer,
zowel in 2D als in 3D.

120
00:09:10,200 –> 00:09:14,400
Maar er is geen enkel project
dat niet met de hand

121
00:09:15,440 –> 00:09:18,960
getekend of gesneden wordt
en bekeken wordt

122
00:09:19,040 –> 00:09:23,880
en tastbaar gemaakt wordt op papier
en in karton of in hout

123
00:09:23,960 –> 00:09:27,280
om daar een goed zicht op te hebben.

124
00:09:29,840 –> 00:09:33,360
Tekenen met de computer
is natuurlijk essentieel,

125
00:09:33,440 –> 00:09:36,800
maar schakelt heel veel dingen uit.

126
00:09:36,880 –> 00:09:41,280
Als je een lijn tekent met een potlood
op papier,

127
00:09:41,360 –> 00:09:45,680
dan is er een heel directe link tussen
wat je denkt en wat je doet,

128
00:09:46,160 –> 00:09:51,280
terwijl tekenen op de computer…
ja, je hebt dit en je hebt een tool

129
00:09:51,360 –> 00:09:54,120
en je hebt een punt en je verbindt dat
met een lijn,

130
00:09:54,200 –> 00:09:56,880
en je voelt de dingen niet.

131
00:09:57,720 –> 00:09:59,920
Dus dat gaat niet, dat is niet genoeg.

English Subtitles

1
00:00:13,120 –> 00:00:17,120
I’m An Fonteyne,
architect and partner at noAarchitecten

2
00:00:17,200 –> 00:00:19,560
with an office here in Brussels.

3
00:00:19,640 –> 00:00:22,600
I also teach and mentor
architecture students

4
00:00:22,680 –> 00:00:26,440
in a design studio at the ETH Zurich.

5
00:00:27,120 –> 00:00:31,960
I grew up in an unusual home.

6
00:00:32,040 –> 00:00:35,840
It wasn’t a huge house
or a gigantic villa,

7
00:00:35,920 –> 00:00:41,840
it was a townhouse
that was designed very thoughtfully,

8
00:00:41,920 –> 00:00:44,000
and my parents chose
the architect themselves.

9
00:00:44,080 –> 00:00:48,520
The house was always the topic
of conversation when people came to visit

10
00:00:48,600 –> 00:00:50,640
for the first time.

11
00:00:50,720 –> 00:00:53,600
It was a special house,

12
00:00:54,560 –> 00:00:59,240
and the architect also often came to visit
with potential new customers.

13
00:00:59,320 –> 00:01:03,240
And that really appealed to me, too,

14
00:01:03,320 –> 00:01:07,120
I think, and has influenced me
quite a lot since way back when.

15
00:01:10,480 –> 00:01:12,120
Yeah, but…

16
00:01:12,200 –> 00:01:14,760
…and the U from the U and the B
or something university…

17
00:01:14,840 –> 00:01:16,640
…very good, be very clear,

18
00:01:16,720 –> 00:01:18,800
I don’t completely understand
what that is.

19
00:01:18,880 –> 00:01:20,080
Do you not like that?

20
00:01:20,160 –> 00:01:21,480
Not that I don’t like it…

21
00:01:21,560 –> 00:01:27,200
I graduated in 1994,
and for a variety of reasons,

22
00:01:27,280 –> 00:01:31,320
it wasn’t a good time
to be looking for work,

23
00:01:31,400 –> 00:01:36,200
considering the architects
I was interested in.

24
00:01:38,240 –> 00:01:40,600
And I didn’t want to go to work
with architects

25
00:01:40,680 –> 00:01:42,640
that I wasn’t interested in.

26
00:01:42,720 –> 00:01:46,520
So, after looking for a while,
primarily in Flanders,

27
00:01:47,480 –> 00:01:51,040
I finally started work in Rotterdam

28
00:01:52,200 –> 00:01:54,000
at DKV Architects.

29
00:01:54,080 –> 00:01:58,880
I mostly worked on housing there,
typical Dutch, mid-90s stuff.

30
00:01:58,960 –> 00:02:03,520
And after two years, I moved
to David Chipperfield Architects

31
00:02:03,600 –> 00:02:08,880
to work in London,
which was a very important time for me.

32
00:02:08,960 –> 00:02:13,680
And that’s where I met my husband,

33
00:02:13,760 –> 00:02:19,160
he’s also a partner here in the office,
and he was still studying.

34
00:02:19,240 –> 00:02:24,400
And he graduated in Berlin,
so I moved to Berlin with him.

35
00:02:24,480 –> 00:02:26,920
I worked there for a while, very briefly,

36
00:02:27,560 –> 00:02:30,080
and while I was there
I started working with Philippe,

37
00:02:30,160 –> 00:02:32,000
who’s also a partner here,

38
00:02:32,080 –> 00:02:34,520
doing contests in Belgium
at the very beginning,

39
00:02:34,600 –> 00:02:38,520
when those contests
were really getting started.

40
00:02:47,960 –> 00:02:50,760
Belgium doesn’t exist
in terms of architecture.

41
00:02:52,840 –> 00:02:54,560
So, Belgium…

42
00:02:58,520 –> 00:03:02,880
What is really interesting
about work here in Belgium…

43
00:03:06,120 –> 00:03:11,600
is that somehow, for a long time,

44
00:03:12,120 –> 00:03:16,080
no one paid any attention
to architecture, really.

45
00:03:17,360 –> 00:03:19,240
There was a lot of building,

46
00:03:19,320 –> 00:03:22,000
but the way architects were chosen

47
00:03:22,080 –> 00:03:24,760
or that buildings were developed

48
00:03:24,840 –> 00:03:28,160
by the government,
but also by people themselves, villas…

49
00:03:30,840 –> 00:03:32,720
I think the conversation
around architecture

50
00:03:32,800 –> 00:03:35,280
was in second place for a long time

51
00:03:35,360 –> 00:03:38,880
behind what was functional, economic, etc.

52
00:03:38,960 –> 00:03:41,880
So a very interesting thing happening here

53
00:03:41,960 –> 00:03:47,800
is that since the late 90s
a form of consciousness has arisen

54
00:03:47,880 –> 00:03:50,480
around the fact that good architecture

55
00:03:50,560 –> 00:03:57,200
also actually contributes
to life in all its facets,

56
00:03:57,280 –> 00:03:59,200
whether private or public,

57
00:04:00,240 –> 00:04:02,600
and that actually meant

58
00:04:02,680 –> 00:04:07,840
that our generation, at least,
pretty soon got the chance

59
00:04:07,920 –> 00:04:10,000
to work on public buildings,

60
00:04:10,080 –> 00:04:13,520
and we’ve built expertise
and an adventure around that

61
00:04:13,600 –> 00:04:16,160
in an experimental way, I think,

62
00:04:16,240 –> 00:04:18,400
which has created
a very interesting climate.

63
00:04:18,480 –> 00:04:22,920
And that is something
that is much less true in other countries,

64
00:04:23,000 –> 00:04:25,920
because they have
a different history, I think,

65
00:04:26,000 –> 00:04:32,280
which makes it very interesting for us,
and also for foreign architects,

66
00:04:33,440 –> 00:04:38,560
you know, to be present and take part
in that process.

67
00:04:47,720 –> 00:04:55,360
For me, what is very special
about an architect’s work specifically

68
00:04:55,440 –> 00:04:58,680
is doing a lot of work
on public buildings,

69
00:04:58,760 –> 00:05:05,200
for you have a lot of people
coming into contact in situations,

70
00:05:05,280 –> 00:05:07,920
and which is also
a very impassioned way

71
00:05:08,000 –> 00:05:13,360
to work on very different things
and to create a design around that.

72
00:05:13,440 –> 00:05:16,760
You actually have to
and want to continually dive deep

73
00:05:16,840 –> 00:05:19,520
into those different worlds,
whether it is…

74
00:05:21,400 –> 00:05:26,040
an educational space,
a police station, a city hall,

75
00:05:27,080 –> 00:05:29,840
a youth or senior citizen care center.

76
00:05:30,400 –> 00:05:34,560
It allows you to see all those worlds,
and I think that’s…

77
00:05:45,400 –> 00:05:48,200
The influence of men and women
on architecture

78
00:05:48,280 –> 00:05:49,840
and the language of architecture

79
00:05:49,920 –> 00:05:54,160
is, I think, a topic that has
already been discussed quite a lot.

80
00:06:00,640 –> 00:06:03,960
I don’t know if I see
such a significant distinction there.

81
00:06:05,600 –> 00:06:09,640
I know the myth goes
that if you ask a man,

82
00:06:09,720 –> 00:06:13,640
“What are the male architects?
Which project is it?

83
00:06:13,720 –> 00:06:15,280
What is your dream project?”

84
00:06:15,360 –> 00:06:20,160
There’s still a lot of talk about towers,

85
00:06:20,240 –> 00:06:22,440
big, numerous, conspicuous…

86
00:06:25,360 –> 00:06:28,040
Personally, I don’t have
an urge for that at all.

87
00:06:37,680 –> 00:06:44,200
I especially have a great love
for complexity and contradiction.

88
00:06:45,200 –> 00:06:46,440
Yes, you see?

89
00:06:46,520 –> 00:06:48,840
So… yes.

90
00:06:48,920 –> 00:06:54,360
I think women really love and seek out

91
00:06:54,440 –> 00:06:59,520
ambiguity and double meaning,

92
00:06:59,600 –> 00:07:03,520
and the opportunity to tell more
than one story,

93
00:07:04,360 –> 00:07:08,880
whereas, perhaps, if I think specifically
about masculine architecture,

94
00:07:08,960 –> 00:07:11,720
without thinking of a specific building,

95
00:07:11,800 –> 00:07:15,680
it’s always a confirmation
of the same approach,

96
00:07:15,760 –> 00:07:18,000
always trying to make it more solid,

97
00:07:18,080 –> 00:07:22,080
while I think us women

98
00:07:22,160 –> 00:07:26,000
might be more interested
in that contradiction.

99
00:07:39,040 –> 00:07:44,840
Defining our work
is difficult in the sense that

100
00:07:44,920 –> 00:07:49,080
at least stylistically
there isn’t a common thread.

101
00:07:50,520 –> 00:07:54,320
The project’s look depends on…

102
00:07:57,920 –> 00:08:02,800
all of the other facets that play a role
in the design, which look very different.

103
00:08:02,880 –> 00:08:05,280
And that’s probably
what characterizes it the most,

104
00:08:05,360 –> 00:08:07,120
and it’s always different.

105
00:08:07,840 –> 00:08:14,080
We try very hard to feel for

106
00:08:14,160 –> 00:08:17,000
what’s needed in a particular place

107
00:08:17,080 –> 00:08:21,480
by observing how that place
became what it is

108
00:08:21,560 –> 00:08:24,240
when we get there.

109
00:08:24,320 –> 00:08:27,560
It’s doesn’t always look great
when we get there.

110
00:08:29,360 –> 00:08:30,880
We’re actually trying to make things

111
00:08:30,960 –> 00:08:35,600
that often look like they’ve been there
for a very long time already,

112
00:08:35,680 –> 00:08:39,200
or, at least, as if you can no longer
remember a time

113
00:08:39,280 –> 00:08:41,120
when it wasn’t there.

114
00:08:50,520 –> 00:08:53,240
At noAarchitecten
we still draw things out quite a lot,

115
00:08:53,320 –> 00:08:55,160
sketching by hand.

116
00:08:55,880 –> 00:08:59,080
We also use a lot of mock-ups.

117
00:09:00,360 –> 00:09:05,760
But, of course, this is done
in parallel with the sketches

118
00:09:05,840 –> 00:09:08,720
done on the computer,
so both in 2D and 3D.

119
00:09:10,200 –> 00:09:13,040
But there is no project

120
00:09:13,120 –> 00:09:18,960
that isn’t drawn or cut by hand
and looked at and made tangible

121
00:09:19,040 –> 00:09:23,880
on paper and on cardboard or wood

122
00:09:23,960 –> 00:09:27,280
so we can get a proper perspective on it.

123
00:09:29,840 –> 00:09:33,360
Drawing with the computer is,
of course, essential,

124
00:09:33,440 –> 00:09:36,800
but it excludes quite a lot.

125
00:09:36,880 –> 00:09:41,280
If you draw a line
with a pencil on paper,

126
00:09:41,360 –> 00:09:43,480
then there is a very direct link

127
00:09:43,560 –> 00:09:45,680
between what you’re thinking
and what you’re doing,

128
00:09:46,160 –> 00:09:47,920
while drawing on the computer…

129
00:09:48,000 –> 00:09:51,280
Yes, you have this and you have a tool

130
00:09:51,360 –> 00:09:54,120
and you have a point
and you connect that with a line,

131
00:09:54,200 –> 00:09:56,880
but you don’t feel things.

132
00:09:57,720 –> 00:09:59,920
So that won’t work, it’s not enough.

French Subtitles

1
00:00:13,120 –> 00:00:17,120
Je suis An Fonteyne,
architecte et associée chez noAarchitecten

2
00:00:17,200 –> 00:00:19,560
qui a un bureau ici, à Bruxelles.

3
00:00:19,640 –> 00:00:22,600
Je suis aussi professeure et tutrice
d’étudiants en architecture

4
00:00:22,680 –> 00:00:26,440
dans un studio design à l’ETH de Zurich.

5
00:00:27,120 –> 00:00:31,960
J’ai grandi dans une maison originale.

6
00:00:32,040 –> 00:00:35,840
Ce n’était pas une maison immense
ni une gigantesque villa,

7
00:00:35,920 –> 00:00:41,840
c’était une maison de ville
au design très soigné,

8
00:00:41,920 –> 00:00:44,000
mes parents avaient choisi
l’architecte eux-mêmes

9
00:00:44,080 –> 00:00:46,920
et elle était toujours sujet
de conversation

10
00:00:47,000 –> 00:00:50,640
quand nous recevions des gens
pour la première fois.

11
00:00:50,720 –> 00:00:53,600
C’était une maison spéciale,

12
00:00:54,560 –> 00:00:56,840
et l’architecte
nous rendait souvent visite

13
00:00:56,920 –> 00:00:59,240
avec des clients potentiels.

14
00:00:59,320 –> 00:01:03,240
Et ça aussi, ça me plaisait beaucoup,

15
00:01:03,320 –> 00:01:07,120
et ça m’influence depuis bien longtemps.

16
00:01:10,480 –> 00:01:12,120
Oui, mais…

17
00:01:12,200 –> 00:01:14,760
…et c’est de l’université avec
un U et avec un B…

18
00:01:14,840 –> 00:01:18,800
…ok, là il faut être clair
car je n’ai pas tout compris.

19
00:01:18,880 –> 00:01:20,080
Tu n’aimes pas ?

20
00:01:20,160 –> 00:01:21,480
Ce n’est pas que j’aime pas…

21
00:01:21,560 –> 00:01:27,200
J’ai passé mon diplôme en 1994,
et pour différentes raisons,

22
00:01:27,280 –> 00:01:31,320
ce n’était pas un bon moment
pour chercher du travail

23
00:01:31,400 –> 00:01:36,200
auprès d’architectes qui m’intéressaient,

24
00:01:38,240 –> 00:01:40,600
et je ne voulais pas travailler
avec des architectes

25
00:01:40,680 –> 00:01:42,640
qui ne m’intéressaient pas.

26
00:01:42,720 –> 00:01:46,520
Donc, après avoir cherché quelque temps,
principalement en Flandre,

27
00:01:47,480 –> 00:01:51,040
j’ai finalement commencé à travailler
à Rotterdam,

28
00:01:52,200 –> 00:01:54,000
chez DKV Architecten.

29
00:01:54,080 –> 00:01:55,400
Là, j’ai surtout travaillé

30
00:01:55,480 –> 00:01:57,280
sur des logements typiques
du style hollandais

31
00:01:57,360 –> 00:01:58,880
du milieu des années 1990.

32
00:01:58,960 –> 00:02:03,520
Et après deux ans, je suis passée
chez David Chipperfield Architects

33
00:02:03,600 –> 00:02:08,880
pour travailler à Londres,
un moment très important pour moi.

34
00:02:08,960 –> 00:02:13,680
Et c’est là que j’ai rencontré mon mari

35
00:02:13,760 –> 00:02:19,160
qui est aussi associé ici, au bureau,
il était encore étudiant.

36
00:02:19,240 –> 00:02:24,400
Il a passé son diplôme à Berlin,
je m’y suis donc installée avec lui.

37
00:02:24,480 –> 00:02:26,920
J’y ai travaillé un moment,
très brièvement,

38
00:02:27,560 –> 00:02:30,080
et là-bas, j’ai commencé
à travailler avec Philippe,

39
00:02:30,160 –> 00:02:34,520
qui est aussi associé ici,
sur des concours en Belgique,

40
00:02:34,600 –> 00:02:38,520
au tout début, à l’époque
du démarrage de ces concours.

41
00:02:52,840 –> 00:02:54,560
Donc, la Belgique…

42
00:02:58,520 –> 00:03:02,880
Ce qui rend le travail ici
très intéressant, ici, en Belgique,

43
00:03:06,120 –> 00:03:11,600
c’est que, en quelque sorte,
pendant longtemps,

44
00:03:12,120 –> 00:03:16,080
personne ne faisait vraiment
attention à l’architecture.

45
00:03:17,360 –> 00:03:19,240
Il y avait beaucoup de construction,

46
00:03:19,320 –> 00:03:24,760
mais la façon de choisir les architectes
ou de construire les bâtiments,

47
00:03:24,840 –> 00:03:28,160
au niveau gouvernemental,
et des gens eux-mêmes, avec les villas…

48
00:03:30,840 –> 00:03:35,280
Le discours sur l’architecture
a longtemps été au second plan

49
00:03:35,360 –> 00:03:38,880
par rapport au fonctionnel,
à l’économie, etc.

50
00:03:38,960 –> 00:03:41,880
Donc ce qui s’est passé
de très intéressant ici,

51
00:03:41,960 –> 00:03:43,280
depuis la fin des années 90,

52
00:03:43,360 –> 00:03:47,800
c’est l’avènement
d’une forme de conscience

53
00:03:47,880 –> 00:03:50,480
autour du fait que vraiment,
la bonne architecture

54
00:03:50,560 –> 00:03:57,200
contribue aussi à la vie
sous toutes ses facettes,

55
00:03:57,280 –> 00:03:59,200
qu’elle soit privée ou publique,

56
00:04:00,240 –> 00:04:02,600
et ça voulait dire, en fait,

57
00:04:02,680 –> 00:04:07,840
qu’au moins, notre génération
a bientôt eu l’occasion

58
00:04:07,920 –> 00:04:10,000
de travailler sur des bâtiments publics,

59
00:04:10,080 –> 00:04:13,520
construisant ainsi une expertise
et un esprit aventureux

60
00:04:13,600 –> 00:04:16,160
d’une manière expérimentale

61
00:04:16,240 –> 00:04:18,400
qui a, je crois,
créé un climat très intéressant,

62
00:04:18,480 –> 00:04:22,920
et cela est bien moins vrai
dans d’autres pays,

63
00:04:23,000 –> 00:04:25,920
car ils ont une histoire différente.

64
00:04:26,000 –> 00:04:32,280
Donc, c’est très intéressant pour nous
et pour les architectes étrangers

65
00:04:33,440 –> 00:04:38,560
d’être présents dans ce processus,
d’y prendre part.

66
00:04:47,720 –> 00:04:52,360
Pour moi, ce qui rend le travail
de l’architecte très particulier,

67
00:04:54,160 –> 00:04:58,680
surtout en travaillant beaucoup
sur des bâtiments publics,

68
00:04:58,760 –> 00:05:03,880
c’est qu’il y a beaucoup
de gens dans des contextes,

69
00:05:03,960 –> 00:05:07,920
qui entrent en contact
et aussi d’une manière passionnée,

70
00:05:08,000 –> 00:05:13,360
pour travailler sur des choses différentes
et créer un design autour de cela.

71
00:05:13,440 –> 00:05:16,760
On est obligé, et on a envie
de se plonger continuellement

72
00:05:16,840 –> 00:05:19,520
dans ces différents mondes,
qu’il s’agisse…

73
00:05:21,400 –> 00:05:26,040
d’un espace éducatif,
un commissariat, une maison communale,

74
00:05:27,080 –> 00:05:29,840
un établissement d’aide
aux jeunes ou aux seniors…

75
00:05:30,400 –> 00:05:34,560
Ça permet de voir tous ces mondes,
et je crois que c’est…

76
00:05:37,680 –> 00:05:42,040
Nous l’avions. On n’en a pas parlé.
J’ai envoyé les notes.

77
00:05:42,120 –> 00:05:45,320
Il y en a 12.000, cela veut tout dire…

78
00:05:45,400 –> 00:05:48,200
L’influence des hommes
et des femmes sur l’architecture

79
00:05:48,280 –> 00:05:50,560
et la langue de l’architecture, je crois,

80
00:05:50,640 –> 00:05:54,160
est un sujet
qui a déjà été beaucoup discuté.

81
00:06:00,640 –> 00:06:03,960
Je ne sais pas si j’y vois
une distinction importante.

82
00:06:05,600 –> 00:06:09,640
Je sais que selon le mythe,
si on demande à un homme :

83
00:06:09,720 –> 00:06:13,640
« Architectes hommes, quel projet,

84
00:06:13,720 –> 00:06:17,560
à quel projet rêvez-vous ? »,
il est encore beaucoup question

85
00:06:17,640 –> 00:06:22,440
de grandes tours, immenses, visibles…

86
00:06:25,360 –> 00:06:28,000
Personnellement, je n’éprouve pas
ce besoin du tout.

87
00:06:37,680 –> 00:06:44,200
En particulier, j’aime beaucoup
la complexité et la contradiction.

88
00:06:45,200 –> 00:06:46,440
Oui, vous voyez.

89
00:06:46,520 –> 00:06:48,840
Donc… oui.

90
00:06:48,920 –> 00:06:54,360
Je crois que les femmes
aiment beaucoup et recherchent

91
00:06:54,440 –> 00:06:59,520
l’ambiguïté, le double sens,

92
00:06:59,600 –> 00:07:03,520
et la possibilité de raconter
plus d’une histoire,

93
00:07:04,360 –> 00:07:08,880
tandis que peut-être, si je pense
explicitement à l’architecture masculine,

94
00:07:08,960 –> 00:07:11,720
sans penser à un bâtiment particulier,

95
00:07:11,800 –> 00:07:15,680
c’est toujours une confirmation
de la même approche,

96
00:07:15,760 –> 00:07:18,000
toujours cette volonté
de muscler le projet,

97
00:07:18,080 –> 00:07:21,560
alors que pour moi…

98
00:07:21,640 –> 00:07:26,000
nous les femmes sommes peut-être
plus intéressées par la contradiction.

99
00:07:39,040 –> 00:07:44,840
Définir notre travail
est difficile au sens

100
00:07:44,920 –> 00:07:49,080
où il n’y a pas de fil commun,
du moins stylistiquement.

101
00:07:50,520 –> 00:07:54,320
L’aspect des projets
diffère beaucoup en fonction…

102
00:07:57,920 –> 00:08:02,800
de toutes les autres facettes
qui jouent un rôle dans le design.

103
00:08:02,880 –> 00:08:05,280
C’est sans doute ça
le plus caractéristique,

104
00:08:05,360 –> 00:08:07,120
c’est toujours différent.

105
00:08:07,840 –> 00:08:14,080
Nous nous efforçons beaucoup de sentir

106
00:08:14,160 –> 00:08:17,000
ce qu’il faut à un endroit particulier,

107
00:08:17,080 –> 00:08:21,480
en observant
comment ce lieu est devenu,

108
00:08:21,560 –> 00:08:24,240
ce qu’il est quand on y arrive.

109
00:08:24,320 –> 00:08:27,560
Quand on y arrive,
son aspect n’est pas toujours génial.

110
00:08:29,360 –> 00:08:32,840
En fait, nous essayons
de faire des choses qui, souvent,

111
00:08:32,920 –> 00:08:35,600
ont l’air d’être là
depuis déjà très longtemps,

112
00:08:35,680 –> 00:08:39,200
ou, du moins, comme si on ne pouvait plus
se souvenir d’une époque

113
00:08:39,280 –> 00:08:41,120
où elles n’étaient pas là.

114
00:08:50,520 –> 00:08:53,240
Chez noAarchitecten, nous dessinons
encore beaucoup de choses

115
00:08:53,320 –> 00:08:55,160
à la main, en faisant des croquis.

116
00:08:55,880 –> 00:08:59,080
Nous utilisons aussi
beaucoup de maquettes.

117
00:09:00,360 –> 00:09:05,760
Mais bien sûr,
c’est fait en parallèle avec les dessins

118
00:09:05,840 –> 00:09:08,720
sur ordinateur, à la fois en 2D et en 3D.

119
00:09:10,200 –> 00:09:17,920
Mais tous les projets sont dessinés
ou découpés à la main,

120
00:09:18,000 –> 00:09:23,880
observés et rendus tangibles sur papier,
en carton ou en bois,

121
00:09:23,960 –> 00:09:27,280
pour qu’on ait sur eux
une perspective correcte.

122
00:09:29,840 –> 00:09:33,360
Dessiner à l’ordinateur,
bien sûr, c’est essentiel,

123
00:09:33,440 –> 00:09:36,800
mais ça exclut beaucoup de choses.

124
00:09:36,880 –> 00:09:41,280
Si vous tracez une ligne
au crayon sur du papier,

125
00:09:41,360 –> 00:09:43,480
alors il y a un lien très direct

126
00:09:43,560 –> 00:09:45,680
entre ce que vous pensez
et ce que vous faites,

127
00:09:46,160 –> 00:09:51,280
tandis qu’avec le dessin à l’ordinateur,
on a ça, on a un outil,

128
00:09:51,360 –> 00:09:54,120
on a un point
et on le relie avec une ligne,

129
00:09:54,200 –> 00:09:56,880
mais on ne sent pas les choses.

130
00:09:57,720 –> 00:09:59,920
Donc ça ne peut pas fonctionner,
c’est insuffisant.